Startup Hızlı Prototipleme

Startup Nasıl Kurulur? 3. Bölüm

Startup nasıl kurulur serisinin 3. bölümünde startup girişimcilik fikirleri ile başlayıp takım ve kurucu ortak (Co-Founder) konularını işleyeceğiz.

1. Bölümde 4 ana başlığa değindik. 2. Bölümde şirket kurmak gibi konulardan bahsettik. Şimdi 3. bölümdeyiz. Startup şirket kurmak için heyecanlandınız mı?

Hadi başlayalım.

Tekrar değinmek gerekirse “hızlı büyüyen pazarlar“ı keşfedip, o pazar üzerinden iş yaparsanız daha karlı çıkabilirsiniz. Bunun keşfi ise çevrenizde gizli. Bakın çevrenize ama yaşlılara değil. Gençlere, kendine bak. Neler yapıyorsunuz? Oralardan bulursun işte. 🙂 Yüzlerce startup fikri bulabilirsiniz.

Bazen çok yorulabiliriz, o zaman tatile çıkın. Hem startup ınız için hem sizin için iyi olur. Gelince devam edersiniz. Bu tatil mevzusu önemli çünkü siz olmazsanız girişiminiz de olmaz. Çok çalışmak bazen sizi depresif yapabilir ve bu olduğunda çevrenizdekilere öfke kusarsanız insanlarla iyi anlaşmazsanız, en hızlı batışa geçmiş olursunuz. Sağlığınıza dikkat edin. Hem fiziksel hem zihinsel. Mental sağlık çok çok çok önemlidir. En son ne zaman kendinizi tebrik ettiniz? Yada “şu işide yapıyorum“, “süperim ben” gibi cümleler kurdunuz? Ama yeri geldinde “lanet olsun bir işi de beceremiyorum“, “iğrenç biriyim” gibi cümleleri kullandığınızı biliyorum. Kendinize karşı kötü şeyler söylerken neden iyi şeyleri çocukça veya saçma buluyorsunuz? Kendinizi sevin.

Bir girişim kuracaksanız ortağınız iyi ve güvenilir olmalı. Bazen insanlar çok büyük hatalar yapar. Bunlardan biri de sevgilisiyle ortaklık yapmak veya ortağıyla ilişki yaşamak gibi. Bu uzaktan güzel görünebilir ama yakından pek öyle değil. Çünkü ilişkiler dağılabilir bunlar duygusal kararlar ama ortaklık bir maddi karar sonuçta iki tarafta para kazanıyor. İlişki biterse ortağınız gerekli işleri inadına yapmaz ve bum. Bitti iş.

Tabii örneklerle konuşmak iyidir. Vereceğim örnek Amazon.com’un kurucularından değil. Gerçi onlarda ayrılmıştı. Bu örnek Türk bir örnektir. Bilemezsin.com sitesini hiç duydunuz mu? Ben ilk gördüğümde çılgına dönmüştüm. Süper ve orijinal bir fikirdi. Üyeliğim dahi var. Ancak şu an o girişim batmış durumda. Nedeni nedir peki?

Toplam 1.2 milyon TL yatırım alan Bilemezsin.com startup ‘ının kurucuları Berkan Cesur ve sevgilisiydi. İlerleyen zamanlarda ilişkilerinde sıkıntı çıkınca kimse kendi görevini yapmadı ve battı.

Biraz sıkıntı.

Kurucu ortağınızı iyi tanımanız gerekmekte.

Kötü Kurucu Ortak Kimdir?

Bakın bir kurucu ortak arıyorsanız bu kesinlikle “parayı sana vereceğim, sende yapacağız ve zengin olacağız” diyen kişi olmamalı. Çünkü bu senaryoda kişi parayı verip hiç bir işe katılmayacak ve sizde avucunuzu yalayacaksınız. Bir şekilde ondan kurtulun. 😀 Size inanılmaz sıkıntıya sokabilir. Örneğin kazandığınız parayla şirketi büyütmek yerine kendine Ferrari almaya çalışması gibi. Anlatabildim mi?

Kurucu Ortak Nereden Bulunur?

Aynı işleri yapan bir arkadaşınız olabilir. Arkadaşınız olunca zaten çoğu yönünü bildiğinizden harika ilerleyiş elde edebilirsiniz. Ama sadece arkadaşınız olması yeterli değil. Kendimden örnek vereyim.

Köyde internet kafeye giderdik. Oyun oynardık ve klasik iğrenç tipler vardı. Çocuk hile yazıp kendini havalı falan sanıyordu. 😀 Ben ise baştan oyun yapıyordum. Biri çıkıp dedi ki, “hadi gel online oyun yapalım“. Dedim, “Tamam“. Ben ona görevler verdim. “Sen 3 boyutlu modellemeyi yap ben kodları hallederim” Bilmiyordu ve bende öğren dedim. Kendisi biz oyun yapıyoruz diye herkese yaydı ama hiç bir işeye yardım etmedi. Oyunda çıkmadı. En son sosyal medyadan takip etti, geri takip etmedim. 😀 Huylu huyundan vazgeçmez. İleride sıkıntı çıkar. Yılanın başını küçükken ezmek gerekir. 🙂

Bu hikayede anlatmak istediğim sadece arkadaşınız olması yeterli değil. Veya kodlama biliyor olması da yeterli değil. Ondan da önemli olan şey “sorumluluk” alabiliyor olması.

Ben turizm etkinliğinde Michael Jackson dansı yapmıştım lisedeyken. Bunun için tüm sorumluluğu alıp çalışmalar ve provalara da gittim. Birini tanımak istiyorsanız geçmişte neler yaptığını sorun. Ne tür sorumluluklar almış? Hiç kendi girişimini kurmuş mu? Batırdığı kaç iş varmış? gibi gibi…

Co-Founder

Kurucu ortağın bir güzel yanı ise sorumluluk hafifletmesidir. Sorumluluğunuz hafifler. Örneğin önemli kararlarda %50 baskı hissedersiniz. Fikrini alabilirsiniz, işleri paylaşırsınız. Beraber geliştirirsiniz. Bu beraber mantığı ise inanılmaz zevklidir.

İyi Kurucu Ortak Kimdir?

Sizin aradığınız ortak kurucular; soğun kanlı, dayanıklı olmalı. Her türlü durumda ne yapılması gerektiğini biliyor olmalı. Hızlıca hareket edebiliyor ve kararlı olmalı. Yaratıcılar. Her şeye hazırlar. Herhangi bir alanda uzman olan bir kişiden daha fazla ihtiyacanız var böyle birine. Ortak kurucularınızı uzun zamandan beri, tercihen yıllardan beri tanıyor olmanız lazım. Bu ilk işe aldıklarınız içinde geçerli. İlginç olarak, insanlar ilk işe almalar için bunu ortak kuruculara nazaran daha iyi yapıyorlar.

Okuldan yararlanın. Sürekli çözüm üreten birine ek olarak dayanıklı ve sakin bir ortak kurucu istersiniz. Tabii ki akıllı olması gereken bariz şeyler var. Ama herkes akıllı bir ortak kurucu istediğinizi biliyor. Ama birçok insanın önceliklendirmediği yeteri kadar dayanıklı ve sakin olan. Özellikle kendinizin böyle olmadığınızı hissediyorsanız böyle olan bir ortak kurucuya ihtiyacınız var Siz teknik değilseniz umarım ki bu sınıftaki bir çok insan öyledir o zaman teknik bir ortak kurucuya ihtiyacınız var. Girişimlerde şöyle garip bir şey oluyor şöyle söyleniyor. “Biliyor musunuz? Bizim teknik ortak kurucuya ihtiyacımız yok. İnsanları işe alacağız. Biz de çok iyi yöneticiler olacağızY Combinator tecrübelerine göre bu çok işe yaramıyor.

Yazılımda yazılımcılar şirket kurmalılar. Medyada medyacılar şirket kurmalılar. YC (Y Combinator) tecrübesinde 2 veya 3 kurucu muazzam gözüküyor. 1 tabii ki iyi değil, 5 kötü, 4 bazen işe yarıyor. 2 veya 3 hedefiniz olmalı. İşe almanın ikinci kısmı. İşe almamaya çalışın. Fark edeceğiniz garip şeylerden biri de girişim başlatınca herkes size kaç çalışanınız olduğunu soruyor. Bu da insanların şirketinizin nasıl olduğunu veya ne kadar iyi olduğunu kullandıkları bir ölçü. Yüksek sayıda çalışanımız var derseniz o zaman çok etkileniyorlar. Düşük bir rakam söylerseniz o zaman onlara şaka gibi geliyorsunuz.

Gerçekte çok fazla çalışanınızın olması kötü bir şey çok az kişi olmanızdan gurur duymalısınız.

Bir çok çalışan olunca yakıt hızınız artıyor, yani aylık para harcama hızınız karışıklık, gerilim, yavaş karar verme. Liste böyle devam ediyor ama iyi değil. En az çalışanla, en çok işi yapmaktan gurur duymalısınız. En iyi YC şirketlerinin ilk yıllarına çok az çalışanları vardı bazen kurucular dışında kimse yoktu. Gerçekten de mümkün olduğunca ufak kalmaya çalışıyorlar. En başta gerçekten muhtaçsanız işe almalısınız. Daha sonra, ölçeklemek için hızlı işe almayı öğrenmelisiniz. Ama ilk günlerde amaç işe almamak olmalı. Bunu kötü olmasının sebeplerinden biri de en başta yanlış birini işe almanın maliyeti çok yüksek. Benim olduğum bir çok şirkette ilk 3 kişinin işe alımında yapılan bir yanlış sonucu şirketler kendilerine gelemedi. Şirketi öldürdü.

Airbnb startup iken ilk çalışanlarını alana kadar 5 ay mülakat yaptı. İlk yıllarında sadece iki kişiyi işe aldılar. İlk kişiyi işe almadan herhangi bir Airbnb çalışanın sahip olması gerektiği kültür değerlerini yazdılar. Onlardan bir tanesi de kanınız Airbnb akmalıydı. Bunu kabul etmediyseniz sizi işe almazlardı Brian Chesky‘nin ne kadar sıkı olduğunu bir örnegi, Airbnb CEO’su. İnsanları işe almadan önce sadece ömürlerinde bir yılları kalmışsa hala Airbnb’de bu startup ta çalışırlar mıydı diye soruyordu. Onların bu kadar adanmış olmalarını istiyordu. Sonra bunun çok çılgınca olduğunu düşündü. Sonra onu 10 seneye çıkarttı. Ama hala o soruyu soruyormuş. Ama biliyorsunuz bu işe almalar gerçekten de çok önemli. Bu insanlar şirketinizi tanımlıyorlar. Onun için en azından sizin kadar inanan insanlara ihtiyacınız var. Biraz çılgınca bir soru gibi geliyor ama işlerine muazzam adanmış bir kültürü var şu anda. Şirket bir kriz yaşayınca bir araya geliyorlar. Şirkette en başta büyük bir kriz yaşayınca herkes şirkette yaşadı ve kriz bitene kadar her gün ürünü hazırladılar. Airbnb hakkında en etkili gözlemlerden biri de işe giren ilk 40 veya 50 çalışan ile konuşursanız takımın kurucuları olduklarını hissediyorlar. Ve bunu yapmak gerçekten de zor ve çok az oluyor. Çok zor bir işe alma süreci ve yavaşça işe almak, herkesin amaca inandığına emin olmakla bunu elde edebilirsiniz.

Tamam, diyelim ki işe almamakla ilgili uyarıyı dinlediniz ve şu anda almak zorundasınız. Bu işe alma halindeyken bir numaralı önceliğiniz en iyi kişiyi almak olmalı Bir nolu önceliğiniz olan ürün yapma halinizdeki gibi. Startup ınız için sermaye arttırma halindeyken de sermaye toplamak ilk önceliğiniz. Kurucular işe almanın ne kadar zor olduğunu hafife alıyorlar. Çok iyi bir fikriniz var ve herkes gelip size katılacak ama bu böyle olmuyor. En iyi insanların bir çok seçeneği var değil mi? Onun için birini işe almak en az bir sene sürebilir. Bu uzun süreçte onları sizin amacınızın onların baktıkları arasında en önemlisi olduğunu dair ikna etmelisiniz. Bu da ürünü her şeyden önce doğru yapmanın önemini ortaya koyan bir başka sebep. En iyiler bir füzeye katılmaları gerektiklerini biliyorlar. Burada bu bir önerim. Eğer bir girişime katılacaksınız, füze gibi kalkacak olana katılın. Şimdiden çalışan bir firmaya. Bu arada herkes bunu fark etmiyor ama siz biliyorsunuz çünkü dikkat ediyorsunuz ve kocaman olacak ve genelde bunları tanıyabilirsiniz zaten iyiler bunları biliyor değil mi? Onun için iyi olanlar bekleyecekler ve kalkıştan az önce size katılacaklar. Online olarak en çok sorulan sorulardan biri de işe almaya ne kadar zaman harcamalısınız. Cevap 0 veya %25. Ya işe almıyorsunuz ya da sizin en çok zaman alan faaliyetiniz. Pratikte, bütün yönetim / startup kitapları veya her neyse size zamanınızın %50‘sini harcamanızı söylerler. Bunu tavsiye edenlerin kendileri zar zor zamanlarının %10’unu harcıyorlar %25 çok uzun bir zaman. Bir kere işe alma haline girdiniz mi bu kadar zaman harcamalısınız. Eğer savsaklar ve vasat birini alırsanız, bundan hep pişman olacaksınız. Her zaman kurucuları bununla uyarıyoruz. Bunu ilk kez hata yapana kadar hissetmiyorlar ama kültürü zehirleyebilir. Startup ınıza vasat kişiler büyük şirketlerde bazen sorun oluşturabiliyor. Genelde, şirketi öldürmüyorlar. Bir girişimde ilk 5‘te işe aldığınız vasat/sıradan biri genelde girişimi öldürecektir.

Bir kişi mülakatlar sırasında bir kayıt formu tutuyor. Adaylar mülakat yaparken çeşitli pozisyonları görebiliyorlar. Ve orada şöyle yazıyor. Vasat mühendisler iyi şirketler kurmuyorlar. Evet doğru. Gerçekten de doğru. Büyük bir şirkette idare edebilirsiniz. Niye, çünkü insanlar arada kaynayabiliyorlar. Ama bir girişimde herkes durumu etkiliyor. Eğer ilk 5-10 işe almanızda savsaklarsanız, bu şirketinizi öldürebilir. Bunu şöyle de düşünebilirsiniz: Ben bu şirketin geleceğini işe aldığım kişiye bağlıyorum. Şirketiniz büyürken işe almada savsaklayacaksınız bir şeyi yetiştirmek zorunda kalacaksınız veya benzer bir şey olacak. Hala pişman olacaksınız ama bu da teori ile pratik arasındaki fark olacak sonra gelecek konuşmacılar bunun hakkında konuşacaklar ve böyle olursa ne yapmanız gerektiği hakkında. Ama girişiminizin ilk günlerinde bu hatayı yapamazsınız. Adayları bulmak. Öğrenciler burada da çok hata yapıyor. İşe alacağınız en iyi kaynak zaten tanıyor olduğunuz veya diğer çalışanların tanıyor olduğu kişiler. Teknoloji endüstrisindeki en iyi şirketler tanıdık vasıtası ile işe alınan ilk 100 veya daha fazla çalışan tarafından oluşturuluyor. Bir çok kurucu tanıştıkları herkesi iyi görmekten çekinirler çalışanlarına da aynısını yapmasını söylerler. Ama fark edeceksiniz ki Facebook veya Google‘da çalışaksanız, ilk haftalarda startup ınıza İK’dan biri geliyor ve sizin mülakata aldığınız bütün akıllı kişileri didik didik ediyor. Onları ne kadar iyi bir çalışan olabileceklerini düşünseniz bile. Tanıdık önerme gerçekten de işe almanın ince noktası. Birazcık burada rahatlık bölgenizin dışında çıkacaksınız. Bir başka püf nokta da Silikon Vadisi dışına bakmak. Startup lar için önemli. Burada mühendisleri işe almak çok rekabetçi. Ama siz muhtemelen sizle çalışmak isteyen dünyanın diğer kısımlarında yaşayan insanları biliyorsunuzdur. Kurucuların bize sorduğu başka bir soru da tecrübe ve ne kadar önemli olduğu. Bunun kısa cevabı tecrübe bazı pozisyonlar için önemli ve bazıları için değil. Eğer işe şirketinizin büyük bir organizasyonu yönetecek birisini alıyorsanız, o zaman tecrübe önemli. Ama işe alacağınız ilk kişiler için tecrübe o kadar önemli değil ve amacınız yetenek ve inancı olan birisi olmalı.

İşe alırken insanlarda bakmanız gereken 3 şey var.

  1. Akıllılar mı?
  2. İşleri bitiriyorlar mı?
  3. Onlarla vakit geçirmek ister misiniz?

Ve bu üçü içinde bir evet cevabı alırsanız neredeyse hiç pişman olmazsınız.

Ama en iyisi beraber çalışarak. İdeal olarak geçmişte beraber çalıştığınız birisi. O zaman mülakata bile ihtiyacınız yok Beraber çalışmadıysanız birisiyle bir projede bir kaç gün çalışmak en iyisi olabilir. Siz ve onlar epeyce öğrenecekler. Ve çoğu ilk kez kurucu olanlar ilk startup larında mülakatta çok kötüler ama beraber çalıştıktan sonra onları değerlendirme de çok iyilerdir. YC’de verdiklerinden biri mülakat yerine bir proje de çalışmayı deneyin. Mülakat yapacaksanız da geçmişte yapmış oldukları projeleri sorun. Böylece bilmece sorularından daha fazla öğreneceksiniz. Bir sebeple genç teknik kurucular bilmece sormayı birilerinin ne yaptığını sormaya tercih ediyorlar. Projelerin içlerine iyice girin ve referanslarını arayın. Bu da kurucuların atladığı bir nokta. Birilerini aramak istiyorlarsa bu insanların geçmişte çalıştıkları birilerini aradığınız zaman havadan sudan sormayın. İyice öğrenmek istersiniz bu insan çalıştığınız insanların ilk %5‘inde mi? Tam olarak ne yaptılar? Onları tekrar işe alır mısınız? Ve niye? Niye tekrar onları işe almaya çalışmıyorsunuz? Dibine kadar inmeniz gerekiyor bu referans aramalarında bir başka konu iyi iletişim yetileri ile performansları doğru orantılı oluyor. Girişim ilk günlerinde iletişim neden çok önemliyi ileride konuşacağız. Eğer birisi ile konuşmak zor ise veya açık olarak iletişim kuramazsanız bu işin olması bakımından bir sorun olabilir. Bu arada çalışanlarınızın da birazcık risk alma arzusu olmalı. Zaten böyleleri geliyor çünkü aksi takdirde bir girişimle ilgilenmezlerdi. Ama şu anda girişimler biraz moda olduğu için gerçekten biraz risk almak isteyen kişiler isteyeceksiniz. Eğer birisi girişimle McKinsey arasında karar veriyorsa, muhtemelen o kişi girişiminizde başarılı olmaz. Bu arada manyak gibi kararlı insanlar istiyorsunuz. Bu riske açık olmaktan biraz daha farklı bir şey. İkisi için de aramalısınız. Bu arada sorusu olanlar beni durdurabilir.

Şöyle meşhur bir test var. Paul Graham buna “Hayvan Testi” diyor. Buradaki fikir çalışanlarınızın her birini yaptıklarına göre bir hayvan olarak tasvir edebilmeniz. Tabii bu kulağa biraz garip geliyor ama durdurulamayan insanlara ihtiyacınız var. Aynı zamanda işi bitirecek kişilere ihtiyacınız var. İlk işe alınanlarla mutlu olan kurucular genelde bu insanları yaptıklarında dünyanın en iyileri olarak görüyorlar.

Bir keresinde Mark Zuckerberg şöyle demişti işe almak istediği insanlar
A) Sosyal olarak vakit geçirebilecek
B) Onlara rapor verirken rahat hissedecek.

Bu çok güzel bir modele benziyor. Herkesle arkadaş olmak zorunda değilsiniz ama en azından beraber çalışmaktan haz almalısınız. Eğer bunu da elde edemiyorsanız en azından onlara hürmet etmelisiniz. Tekrar eğer onlarla çok fazla vakit geçirmek istemiyorsanız o zaman iç güdülerinize güvenin. Genel kural olarak şirketin %10’unu ilk 10 kişiye vermeniz lazım. Ve bunu 4 sene içinde kazanmalılar. Ve başarılı iseler zaten bundan çok daha fazla katkı sağlayacaklar. Şirketin değerini bundan çok daha fazla arttıracaklar Olmazsa, zaten etrafta olmayacaklar.

Çoğu kurucuya takımlarını övmek doğal bir şeymiş gibi gelmiyor. Benim de bunu öğrenmem biraz vakit aldı. Takımınızın bütün övgüyü almasını sağlamanız lazım ve siz de bütün kötü giden şeyler için sorumluluğu alacaksınız. Mikro yönetim yapmamanız lazım. İnsanlara sürekli olarak yeni sorumluluk alanları vermelisiniz. Bunlar kurucuların çok düşündükleri şeyler değiller. İlk kez kurucu olarak yapacağınız en iyi şey muhtemelen çok kötü bir yönetici olacaklarını bilmeleri ve bunu telafi etmeye çalışmaları Dan Pink şu 3 konu hakkında konuşuyor İnsanların motive olup iyi.

  1. İş çıkarmaları için: otonomi (kendi kendine karar verme algısı) ustalık ve amaç lazım.
  2. Benim şunları öğrenmem de biraz vakit aldı: başkalarına net geri bildirim vermek ve birebir toplantıları yapmak. İlk kez CEO olmuşların elleri yanana kadar yapmadıkları bir şeyler bunlar. Belki sizin elinizi yakmaktan kurtarabilirim.
  3. Takım bölümünün son kısmı: olmayınca insanları işten göndermek.

Burada ne dersem deyim burada yanlış yapmanızı engellemeyecek. Çünkü insanları işten atmak bir şirketi yönetmenin en kötü kısmı. Her seferinde ilk defa kurucu çok bekleyince o çalışanın değişeceğine inanıyorlar. Ama doğru cevap olmuyorsa hızlıca işten atın. Şirket için daha iyi. Çalışan için de daha iyi. Ama çok acı verici ve kötü olduğu, ilk işten çıkarmalar çok kötü oluyor. Kötü iş yapan insanları işten atmanın dışında aynı zamanda, işten atmak istedikleriniz şunlar olmalı,

A) Ofis siyaseti yapanları,
B) Sürekli olarak olumsuz olanlar.

Şirketin geri kalanı zaten böyle şey yapanları biliyorlar. Ve bu kocaman bir çapa. Şirketi zehirliyor. Yine bu büyük bir firmada devam edebilecek bir şey ama belki yine olmaz.

Eğer bunlardan biri ortak kurucunuz ise ortak kurucu olmasını tekrar düşünün.

Eğer ortak kurucunuz uzakta ise yapmayın. Aynı mekanda olmalısınız. Yoksa olmaz. Çok zor. Bir girişim ilk günlerinde iletişim ve hız her şeyin önünde geliyor. Ne sebeple olursa olsun videokonferans veya telefonla aramalar o kadar iyi olmuyor. Bu konu hakkında veri var. Tüm zamanların en başarılı 30 yazılım firmasına bakın. Bir tane örnek gösterin ortak kurucularının farklı yerlerde olduğu. Çok zor bir şey.

Şimdi şunu unutmayın. 4. bölümde icra yani ürünleştirme, hızlı prototipleme konusuna geçeceğiz. Kesinlikle yazının devamını takip etmelisiniz. %100 bir sonraki bölümde efsane dersler çıkaracağınız bir bölüm olacak. Hissedebiliyorum. 4. bölüm 1 Mayıs 2020 saat 19:35‘da çıkacak. Bir gün arayla bu yazı serisini paylaşıyorum. Instagram sayfamızda 9000 takipçi olmak üzereyiz. Mutlaka takip etmelisiniz çünkü orada başarılı insanların kendi ağızlarından tecrübelerini paylaşıyorum. Patreon olmayı unutmayın çünkü bildiğiniz firmaların hiç bir yerde bulunmayan “…..” ni paylaşan bir seri tasarlıyorum.

Tetikte kalın, takipte kalın. 🙂

Kaynak: Y Combinator

Ortalama: 5 oy

  • Bu Makale Hakkında Sen Neler Düşünüyorsun?

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

    %d blogcu bunu beğendi: